ماه: خرداد ۱۳۹۷

قوم گرایی یا ملی گرایی

No Comments

قوم‌گرایی یا ملی‌گرایی

پاتریک ساهاکیان

دموکراسی نظام سیاسی و گونه‌ای از حکومت است که دیرینگی آن به چندین سده پیش از پیامبر مسیحیان برمی‌گردد. ارسطو آن را حکومتی نامناسب می‌پنداشت. در آینده این‌گونه حکومت در کشورهای اروپایی مطرح شد. ارسطو بر این باور بود که شاید گروهی که برای حکومت گزینش می‌شوند، شایستگی‌های لازم برای فرمان راندن بر عامه را نداشته و به‌صرف انتخاب، نیرویی بی‌شمار در اختیار بگیرند که به دلایلی از جمله ناتوانی‌های شخصی یا حتی نشانه‌های شخصیتی نتوانند، آنچه درخور عامه است را به مطلوب برسانند.

به‌هرحال در روزگار ما دموکراسی نظام سیاسی است که بنیاد بسیاری از حکومت‌ها را تشکیل می‌دهد. انتخابات و اندیشه‌های مردم دموکراسی غیر مستقیم را مطرح می‌کند و حضور مردم پای صندوق رأی، انتقال نظریات را نمایش می‌دهد.

حکومت عراق نیز بر پایه‌های دموکراسی استوار است. مردم عراق برای تعیین سرنوشت خود و مشروعیت حکومت در انتخابات شرکت کردند. مشروعیتی که میزان آرای اتخاذشده روشنگر مشارکت و پشتیبانی مردم از حکومت است. راستی باید دید در عراق چه نسبت از مردم در انتخابات شرکت کردند. این مشارکت رزمایش بزرگی برای حکومت آینده کشور به شمار می‌رود.

ائتلاف‌های بزرگ در عراق تشکیل شدند، این ائتلاف‌ها روشنگر وجود تعدد عقاید و نظریات است. نظریاتی که شاید با یکدیگر متفاوت است و در این برهه زمانی اتحاد آن‌ها رمز پیروزی در انتخابات باشد. ائتلاف مقتدی صدر توانست بیشترین آرا صندوق‌ها را به خود اختصاص دهد. ولی مگر به‌جز این است که به‌صرف پیروی از مراجع شیعی عراق، روحانیون شیعه نباید در حکومت آن کشور، مقامی را اختیار کنند.

امروز در فضای بیرون از انتخابات ولی به پشتوانه آرا مردم، مقتدی صدر با گروه‌ها و احزاب دیگر زایش ائتلاف‌های جدید را دامن زده است. اگر مقتدی صدر اطمینان داشت که می‌تواند معمار کابینه باشد، هرگز به ائتلاف با دیگران اقدام نمی‌کرد.

علوم سیاسی، زیر مجموعه‌ای از علوم اجتماعی و به گفته‌ای علوم نرم محسوب می‌گردد. ولی هستند دلایلی که آنرا بتوان در زمره علوم سخت قرار داد. وجود فرمول‌هایی که در دنیای امروزی، کاربرد آن مرسوم، سیر تکاملی این علم را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

گذشته کشورها و مؤلفه‌های متغیر تأثیرگذار بر سیاست کشورها پدیده‌هایی هستند که اگر به آن‌ها اتکا نشود، شاید مسیر حرکت حکومت‌ها به سمت و سویی حرکت کند که سرانجام راه رفتن روی یخ نازک باشد و احتمال شکستن هر لحظه آن‌که نابودی را رقم خواهد زد را باید انتظار داشت.

با نگاهی اجمالی به تاریخ نه‌چندان دور عراق به سادگی درمی‌یابیم، تنها کشوری که بدون چشم‌داشت به یکپارچگی کشوری و استقلال عراق همواره در کنار ملت عراق بوده، حاکمیت ایران بوده است. ایران کشوری که در دفاع از تمامیت ارضی و حاکمیت خود هشت سال دفاع را در کارنامه خود به قیمت چند صد هزار شهید و ویرانی و آوارگی شهرها و روستاها را که نتیجه سیاست‌های غیر انسانی خودکامه پیشین کشور عراق بوده را ثبت کرده است و پس از سرنگونی خودکامه عراق؛ همپای ملت عراق از تمامیت ارضی و استقلال آن دفاع کرده و برای اثبات این ادعا، شهدا حرمین گواهی خواهند داد.

داعش و گروه‌های تروریستی دیگر زمانی که تصمیم به تصرف خاک کشورهای مسلمان منطقه گرفتند، ایران پیشگام شد و با پشتیبانی‌های خود شکست را برای این گروه‌های ضد بشری ثبت کرد.

امروز کابینه جدید عراق باید بیندیشد که ایران چه نقشی در به قدرت رسیدن دولت عراق داشته است. آیا اگر پشتیبانی‌های ایران که بنا به درخواست دولت‌های وقت عراق بوده است، نبود؛ کشوری وجود داشت تا انتخاباتی برگزار کند و دولتی برپا شود.

قوم‌گرایی و ایجاد هویتی غیر ازآنچه ملی گرایی باشد، نتیجه‌ای جز وابستگی و تعصب نیست، دنیای سیاست، دنیای عقلانی است و حکومت‌های عقلانی با اتخاد تصمیمات بر محور عقل‌گرایی می‌توانند در پیشبرد اهداف خود موفق باشند. مصلحت، اهمیت دارد چون عقل در آن نهفته است و تعصب خالی است چون باوری بی‌پایه است.

امروز که مقتدی صدر موفق شده است، اعتماد ملت عراق را در حد نیاز جلب نماید؛ نیاز است بدون دیدگاه‌های قوم‌گرایی و تعصبات بی‌اساس، از رویکرد قوم‌گرایی و وابستگی به قدرت‌هایی که در منطقه به دنبال بهره‌گیری از توانمندی‌های عراق، سیاست‌های خود را تدوین می‌کنند، تصمیماتی بر پایه تجربه‌های گران بار، که سره بودن آن‌ها را ملت عراق سالیان متمادی است، گواه هستند اخذ نماید.

کشور عراق امروزه دارای عوامل واگرایی بسیاری است که نمود آن‌ها در تعدد احزاب و ائتلاف‌ها مشهود است. کابینه جدید تنها در شرایطی کامیاب خواهد بود که بتواند از این حالت خارج شود و تهدیدها را تبدیل به فرصت نماید. عوامل تفرقه و واگرایی را کنار گذارد و با آموخته‌ها برآمده از تاریخ، نسبت به خودسازی دولتی که بتواند با کمترین تأثیرپذیری از سیاست کشورهای بیگانه، همبستگی و انسجام ملت را بر پایه‌های همگرایی دوستان خود بنا نهد، دولتی برپا و در صورت نیاز از آنان که کارکردی مثبت را نمایان کرده‌اند بهره گیرد تا آنچه خواست ملت عراق و رویکرد راهبردی ایران است را تحقق بخشد.